--- title: "Stanowisko WHO / instytucji zdrowia publicznego" url: "https://raportozdrowiu.pl/alkohol/stanowisko-who-instytucji-zdrowia-publicznego/" date: "2026-06-30" type: "page" --- # Stanowisko WHO / instytucji zdrowia publicznego Światowa Organizacja Zdrowia opisuje alkohol jako psychoaktywną i toksyczną substancję, która wywołuje uzależnienie. Według najnowszych danych WHO w 2019 r. spożycie alkoholu przyczyniło się do około 2,6 mln zgonów na świecie, w tym 2 mln wśród mężczyzn. Szacuje się, że 400 mln dorosłych osób żyje z zaburzeniami związanymi z używaniem alkoholu, a 209 mln z nich jest uzależnionych.  Organizacja podkreśla, że nawet niewielkie ilości alkoholu wiążą się z ryzykiem zdrowotnym, choć największe szkody wynikają z picia epizodycznie lub przewlekle w dużych dawkach. Strategia WHO i plan działań na lata 2022–2030 mają na celu ograniczenie negatywnych konsekwencji zdrowotnych wynikających z alkoholu. Podkreśla się znaczenie interwencji takich jak ograniczanie dostępności i przystępności alkoholu oraz rozwijanie leczenia osób z zaburzeniami używania alkoholu. W ramach inicjatywy SAFER wspiera się kraje we wdrażaniu „wysoko skutecznych i opłacalnych interwencji” w celu zmniejszenia szkód związanych ze spożyciem alkoholu.  WHO zaznacza, że polityki publiczne powinny być formułowane w oparciu o cele zdrowia publicznego i najlepsze dostępne dowody, a potencjalne konflikty interesów, zwłaszcza z przemysłem alkoholowym, muszą być starannie oceniane. Strategia globalna przyjęta w 2010 r. (rezolucja WHA63.13) wyznacza wizję poprawy zdrowia i zmniejszenia umieralności poprzez działania lokalne, regionalne i globalne oraz zestaw polityk, które państwa mogą dostosowywać do swoich uwarunkowań kulturowych i zdrowotnych. ## Rekomendacje instytucji krajowych i alternatywne podejścia Międzynarodowe agencje, takie jak NIAAA i NICE, nadal uznają abstynencję za zalecany cel leczenia uzależnień. Równocześnie wyraża się pogląd, że w niektórych sytuacjach schemat terapii powinien obejmować działania mające na celu jedynie zmniejszanie spożycia alkoholu, tak aby ograniczyć jego negatywne skutki. Koncepcja tzw. picia kontrolowanego jest przedstawiana jako alternatywa dla tradycyjnego leczenia opartego na całkowitej abstynencji. Badania wskazują, że alkohol jest jednym z trzech najpoważniejszych czynników ryzyka zdrowotnego populacji, a w Europie w wieku 15–29 lat umiera z tego powodu około 55 tys. osób rocznie. Koszty szkód związanych z używaniem alkoholu stanowią od 1 do 3% dochodu krajów europejskich.  Według polskiej Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych uzależnienie od alkoholu dotyka około 800 tys. osób, a grupa pijących ryzykownie stanowi 16% populacji. Tradycyjne programy terapeutyczne mają ograniczoną skuteczność. Badania Instytutu Psychologii Zdrowia wykazały, że dwa lata po ukończeniu programu pełną abstynencję utrzymywało jedynie 33,4% badanych.  Brak formalnych algorytmów leczenia i niska skuteczność terapii skłaniają specjalistów do poszukiwania rozwiązań, które mogą zmniejszać obciążenia zdrowotne nawet u osób, które nie osiągają lub nie wybierają abstynencji. ## Modele ograniczania ryzyka zdrowotnego Nowsze badania kliniczne koncentrują się na wspieraniu bezpieczniejszych zachowań i zwiększaniu kontroli nad używaniem alkoholu. Przykładem jest program HaRT‑A (Harm‑Reduction Treatment for Alcohol) skierowany do osób doświadczających bezdomności, który kładzie nacisk na wybieranie indywidualnych celów jakości życia oraz zmniejszanie ekspozycji na ryzyko poprzez spersonalizowane monitorowanie spożycia.  Randomizowane badanie przeprowadzone w Seattle z udziałem 169 osób wykazało, że uczestnicy programu HaRT‑A mieli większą pewność w dążeniu do zmian, zgłaszali mniejsze spożycie alkoholu i mniej negatywnych konsekwencji w porównaniu z grupą otrzymującą standardowe usługi.  Wyniki te sugerują, że działania zmniejszające ryzyko mogą być skuteczne w poprawie jakości życia i ograniczaniu zdrowotnych następstw u osób, które z różnych względów nie utrzymują abstynencji. ## Programy abstynencyjne i 12‑krokowe Równolegle prowadzone są badania nad skutecznością programów nastawionych na całkowite zaprzestanie picia. Zaktualizowany przegląd Cochrane z 2020 r., obejmujący 27 badań i ponad 10 tys. uczestników, wykazał, że programy dwunastokrokowe oraz kliniczne interwencje ułatwiające uczestnictwo w wspólnotach Anonimowych Alkoholików prowadzą do wyższego odsetka ciągłej abstynencji w porównaniu z terapiami alternatywnymi.  Około 42% uczestników takich programów pozostawało abstynentami przez rok, w porównaniu z 35% osób poddanych innym metodom leczenia. Przegląd wskazuje również, że programy te mogą redukować koszty opieki zdrowotnej, co jest istotne dla decydentów. ## Wnioski dla polityki zdrowia publicznego Oficjalne stanowiska WHO i innych instytucji podkreślają, że alkohol jest znaczącym obciążeniem dla zdrowia publicznego. Organizacja zaleca wszechstronne polityki regulujące dostępność i przystępność alkoholu, a także rozwijanie systemów leczenia, które będą odpowiadać na zróżnicowane potrzeby osób z zaburzeniami używania alkoholu.  Jednocześnie rośnie zainteresowanie strategiami wspierania kontroli nad piciem, które nie są oparte na bezwzględnej abstynencji – szczególnie w przypadku osób, które nie są gotowe lub nie mogą całkowicie zrezygnować z alkoholu.  Badania wskazują, że zarówno programy abstynencyjne, jak i działania zmniejszające ryzyko zdrowotne mają swoje miejsce w leczeniu, a kluczem jest dostosowanie interwencji do możliwości i celów pacjenta. Dla decydentów najważniejsze jest:  - tworzenie polityk opartych na dowodach,  - unikanie wpływu przemysłu alkoholowego, - wspieranie świadomości społecznej, która pozwoli podejmować świadome i bezpieczniejsze decyzje dotyczące konsumpcji alkoholu.