--- title: "Rok po zakazie sprzedaży energetyków nieletnim. Co naprawdę zmieniło się w zdrowiu i nawykach Polaków?" url: "https://raportozdrowiu.pl/wplyw-alkoholu-na-zdrowie/rok-po-zakazie-sprzedazy-energetykow-nieletnim-co-naprawde-zmienilo-sie-w-zdrowi/" date: "2026-11-04" type: "post" --- # Rok po zakazie sprzedaży energetyków nieletnim. Co naprawdę zmieniło się w zdrowiu i nawykach Polaków? > Jak zakaz sprzedaży energetyków nieletnim z 2024 roku wpłynął na rynek i zdrowie młodzieży? Analizujemy badania NIZP PZH-PIB oraz dane rynkowe CMR. **Od 1 stycznia 2024 roku w Polsce nie wolno sprzedawać napojów energetyzujących osobom poniżej 18 lat. Pierwsze rzetelne dane o skutkach zakazu przyniosło badanie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH przeprowadzone w 2025 roku. W miesiącu przed badaniem energetyki piło 41% nastolatków, a większość z nich zdobywała je bez trudu. Sprawdzamy, co zakaz zmienił na rynku i w nawykach młodzieży oraz jak zmniejszyć ryzyko, gdy młody człowiek i tak sięga po energetyk.** ## Regulacje prawne i ich bezpośredni wpływ na rynek napojów z kofeiną 1 stycznia 2024 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o zdrowiu publicznym, która zakazała sprzedaży napojów energetyzujących osobom poniżej 18 lat. Za **napój energetyzujący** ustawa uznaje napój, do którego dodano kofeinę w ilości przekraczającej **150 mg/l** lub taurynę. Kofeina i tauryna występujące w składnikach naturalnie się nie liczą. Takich napojów nie wolno też sprzedawać na terenie szkół i placówek oświatowych ani w automatach, a producenci i importerzy muszą oznaczać opakowania napisem „Napój energetyzujący” lub „Napój energetyczny”. Sprzedawcy, który złamie zakaz, grozi grzywna do 2 tysięcy złotych. Producent lub importer, który nie oznaczy opakowań, może zapłacić do 200 tysięcy złotych albo zostać ukarany ograniczeniem wolności. Wprowadzone **regulacje prawne na napoje z kofeiną** miały przede wszystkim utrudnić dzieciom impulsowe zakupy słodkich, mocno pobudzających napojów. Branża szybko się do nich dostosowała. ### Rynkowa riposta: nowości produktowe i zmiana struktury sprzedaży Pierwsze tygodnie po wejściu zakazu przyniosły spadek. Według NielsenIQ w styczniu 2024 roku sprzedano o 4,2% mniej energetyków niż rok wcześniej. Analitycy zastrzegali jednak, że nie wiadomo, ile z tego wynikało z zakazu, a ile na przykład z mniejszej liczby promocji. Później rynek wrócił do wzrostu. Według Centrum Monitorowania Rynku (CMR) od stycznia do sierpnia 2026 roku wolumen sprzedaży energetyków był o 9% wyższy niż rok wcześniej. Napoje te odpowiadają dziś za 15% obrotów napojami bezalkoholowymi. Zmieniła się za to struktura sprzedaży: - **Napoje o zawartości kofeiny poniżej progu 150 mg/l**: napoje bez tauryny i z mniejszą ilością kofeiny nie podlegają zakazowi, więc nieletni mogą je kupować. W 2025 roku ten segment, nazywany przez CMR „Easy Boost”, urósł o 30%. W 2026 roku jego sprzedaż spadła o 29%, a sklepy zaczęły wycofywać takie napoje z półek. Ma je już tylko nieco ponad połowa sklepów. - **Szybki rozwój segmentu „Zero” i wariantów smakowych**: napoje bez cukru mają około 40% obrotów kategorii, wobec około 25% dwa lata wcześniej. Energetyki smakowe odpowiadają za 44% obrotów, a w 2026 roku ich sprzedaż wartościowo wzrosła o 33%. - **Dominacja większych opakowań**: puszki 500 ml to około 36% sprzedanych sztuk i ich udział rośnie. Klasyczne puszki 250 ml wciąż przeważają (59%), ale ich udział spada. ## Badania epidemiologiczne i realne nawyki młodzieży po wprowadzeniu zakazu Gdy wprowadzano **zakaz sprzedaży energetyków w 2024 roku**, liczono na wyraźny spadek spożycia wśród młodzieży. Sprawdził to zespół dr hab. Reginy Wierzejskiej z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB. Od lutego do czerwca 2025 roku badaczki przepytały 1691 uczniów w wieku 12-17 lat z 13 szkół w województwach mazowieckim, łódzkim i lubelskim. Wyniki opublikowało w październiku 2025 roku czasopismo Nutrients. ### Konsumpcja kofeiny w populacji nastolatków: wnioski z badań NIZP PZH-PIB W miesiącu przed badaniem energetyki piło **41% badanych nastolatków**. Między typami szkół widać dużą różnicę: 1. **Szkoły ponadpodstawowe**: energetyki piło 47,1% uczniów. 2. **Szkoły podstawowe**: picie energetyków zadeklarowało 21,6% uczniów klas 7-8. 3. **Częstotliwość stała**: 10,7% wszystkich badanych piło je trzy lub cztery razy w tygodniu albo częściej. Wśród pijących uczniów szkół ponadpodstawowych 18,6% sięgało po nie codziennie lub prawie codziennie. Badanie nie miało punktu odniesienia sprzed zakazu, więc nie mierzy zmiany wprost. Autorki porównały wyniki z wcześniejszymi polskimi badaniami. W jednym z nich, przeprowadzonym w pierwszych miesiącach obowiązywania zakazu, energetyki piło ponad 52% młodzieży w wieku 15-17 lat. Spadek wygląda więc na umiarkowany. Analizując **napoje energetyzujące i nawyki młodzieży**, badaczki zastrzegają, że próba nie była reprezentatywna dla całego kraju i na mocne wnioski jest za wcześnie. ### Zjawisko „pośredników” i wyzwania związane z egzekwowaniem prawa Blisko **60% nastolatków** (dokładnie 58,1%) stwierdziło, że zakaz nie utrudnił im zdobycia energetyków. W tej grupie 35,5% uczniów dostawało je od dorosłych, czyli pełnoletnich znajomych, starszego rodzeństwa albo przypadkowych osób. Kolejne 30% mówiło po prostu, że sprzedawcy nie sprawdzali wieku. Wśród uczniów, którzy próbowali sami kupić energetyk w sklepie, tylko 19,3% zawsze proszono o dokument, a 13,8% zawsze odmawiano sprzedaży. O zakazie wiedziało 97,3% uczniów. Aż 57% stwierdziło jednak, że nie przekonał ich on o szkodliwości energetyków. Ta grupa piła je ponad dwa razy częściej (54% wobec 23,9%). ## Wpływ energetyków na organizm w ujęciu fizjologicznym i medycznym Badając **wpływ energetyków na organizm**, lekarze zwracają uwagę przede wszystkim na kofeinę i cukier. Organizm nastolatka jest mniejszy i zwykle mniej przyzwyczajony do kofeiny niż organizm dorosłego, więc ta sama dawka działa na niego mocniej. ### Układ krążenia i ośrodkowy układ nerwowy pod wpływem stymulantów Puszka 250 ml typowego energetyka zawiera około 80 mg kofeiny, puszka 500 ml około 160 mg. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznaje za bezpieczne dla dzieci i młodzieży do 3 mg kofeiny na kilogram masy ciała dziennie. Dla nastolatka ważącego 50 kg to 150 mg, czyli mniej niż jedna duża puszka. Przy wyższych dawkach mogą się pojawić: - **Gospodarka krążeniowa**: przyspieszone bicie serca, kołatanie, wzrost ciśnienia tętniczego, a u osób z wrodzonymi zaburzeniami rytmu serca ryzyko groźnych arytmii. - **Ośrodkowy układ nerwowy**: niepokój, drażliwość, bóle głowy i przede wszystkim gorszy, krótszy sen, który u nastolatków odbija się na nauce i nastroju. - **Gospodarka mineralna**: kofeina nieznacznie zwiększa wydalanie wapnia z moczem. Ma to znaczenie głównie wtedy, gdy energetyki wypierają z diety mleko i inne źródła wapnia, a organizm wciąż rośnie. ### Złożone oddziaływanie składników: kofeina, tauryna oraz cukier Producenci łączą kofeinę z **tauryną**, aminokwasem, który organizm wytwarza także sam. EFSA nie uznała tauryny w ilościach stosowanych w energetykach za zagrożenie, więc ryzyko wiąże się głównie z kofeiną i cukrem. Klasyczny energetyk ma około 11 g cukru w 100 ml, więc puszka 500 ml dostarcza ponad 50 g cukru. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by cukry dodane dostarczały mniej niż 10% energii z diety, a najlepiej mniej niż 5%. Przy typowej diecie to około 25-50 g dziennie. Regularne picie kofeiny prowadzi też do przyzwyczajenia. Po odstawieniu pojawiają się ból głowy i zmęczenie, które łatwo „leczyć” kolejną puszką. Tak powstaje nawyk codziennego sięgania po energetyk. ## Zdrowie publiczne a kofeina: wyzwania i perspektywy na przyszłość Eksperci oceniający **skutki zakazu energetyków w Polsce** zgadzają się, że sam przepis nie wystarczy. Zespół NIZP PZH-PIB wskazuje dwa kierunki: lepsze egzekwowanie prawa w sklepach i kampanie edukacyjne. Obszar, w którym spotykają się **zdrowie publiczne i kofeina**, wymaga działań kierowanych zarówno do młodzieży, jak i do dorosłych, którzy kupują jej energetyki. ### Edukacja zdrowotna jako niezbędny element polityki społecznej Wyniki badania pokazują, gdzie edukacja może zadziałać. Uczniowie, których zakaz nie przekonał o szkodliwości energetyków, piją je ponad dwa razy częściej od pozostałych. Rozmowa o śnie, koncentracji i pracy serca może trafić do nich lepiej niż sam zakaz. ### Jeśli nastolatek i tak pije energetyki Zakaz nie sprawi, że wszyscy nastolatkowie przestaną pić energetyki. Ryzyko da się jednak zmniejszyć kilkoma prostymi zasadami. Lepiej wybierać małą puszkę 250 ml zamiast 500 ml i nie pić więcej niż jednej dziennie. Nie warto sięgać po energetyk po południu ani wieczorem, bo zabiera sen. Nie należy go łączyć z innymi źródłami kofeiny, takimi jak kawa czy tabletki z kofeiną, ani z alkoholem. Wersja „zero” nie ma cukru, ale kofeiny ma tyle samo. Kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, duszność albo omdlenie po wypiciu energetyka to sygnał, by pilnie skontaktować się z lekarzem, a przy nasilonych objawach wezwać pomoc pod numer 112. ## Najczęściej zadawane pytania Jakie napoje objęte są zakazem sprzedaży osobom niepełnoletnim od 2024 roku? Zakaz dotyczy napojów, do których dodano kofeinę w ilości przekraczającej 150 mg/l lub taurynę. Kofeina i tauryna występujące w składnikach naturalnie się nie liczą. Opakowanie takiego produktu musi mieć trwałe oznaczenie „Napój energetyzujący” lub „Napój energetyczny”. Takich napojów nie wolno też sprzedawać w szkołach ani w automatach. Czy zakaz sprzedaży energetyków ograniczył ich spożycie przez młodzież? Tylko w niewielkim stopniu. W badaniu NIZP PZH-PIB z 2025 roku 41% nastolatków deklarowało picie energetyków w ostatnim miesiącu, a 58,1% stwierdziło, że zakaz nie utrudnił im ich zdobycia. Najczęściej kupowali je dla nich dorośli albo sprzedawcy nie sprawdzali wieku. Jak na wprowadzenie zakazu zareagował rynek napojów w Polsce? Po krótkim spadku na początku 2024 roku rynek wrócił do wzrostu. Według CMR w pierwszych ośmiu miesiącach 2026 roku wolumen sprzedaży energetyków wzrósł o 9%. Rosną przede wszystkim napoje bez cukru i smakowe oraz udział puszek 500 ml. Napoje z mniejszą ilością kofeiny i bez tauryny, które nie podlegają zakazowi, po wzroście w 2025 roku tracą teraz sprzedaż. Dlaczego wysokie spożycie energetyków jest niebezpieczne dla rozwijającego się organizmu? Głównie z powodu kofeiny i cukru. Dla nastolatka ważącego 50 kg bezpieczna dzienna dawka kofeiny według EFSA to około 150 mg, a puszka 500 ml zawiera jej zwykle około 160 mg. Nadmiar kofeiny może wywołać kołatanie serca, wzrost ciśnienia, niepokój i bezsenność. Duża puszka klasycznego energetyka zawiera też ponad 50 g cukru. Jak zmniejszyć ryzyko, jeśli nastolatek pije energetyki? Wybierać małe puszki 250 ml, nie pić więcej niż jednej dziennie, nie sięgać po energetyk po południu i wieczorem oraz nie łączyć go z kawą, tabletkami z kofeiną ani alkoholem. Wersja „zero” ogranicza cukier, ale nie kofeinę. Kołatanie serca, ból w klatce piersiowej lub omdlenie wymagają pilnej konsultacji z lekarzem. ## Źródła - [Wierzejska R.E. i in. (2025), Consumption of Energy Drinks and Attitudes Among School Students Following the Ban on Sales to Minors in Poland – Nutrients](https://www.mdpi.com/2072-6643/17/19/3167) - [Does the ban on energy drinks work for young people? First data – MedExpress](https://www.medexpress.pl/en/science-medicine/does-the-ban-energy-young-people-first-data) - [Rynek energetyków rośnie mimo zakazu. Dane CMR – Portal Spożywczy (20.10.2026)](https://www.portalspozywczy.pl/napoje/wiadomosci/rynek-energetykow-rosnie-mimo-zakazu-dwa-segmenty-napedzaja-sprzedaz,294193.html) - [Energetyki już nie dla nieletnich. Sprzedaż poszła w dół – Rzeczpospolita](https://www.rp.pl/przemysl-spozywczy/art39858311-energetyki-juz-nie-dla-nieletnich-sprzedaz-poszla-w-dol) - [Poland introduces new restrictions and labelling requirements for energy drinks – Freyr](https://www.freyrsolutions.com/consumer-industry-news/poland-introduces-new-restrictions-and-labelling-requirements-for-energy-drinks.md) - [EFSA (2015), Scientific Opinion on the safety of caffeine](https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/4102) - [WHO (2015), Guideline: Sugars intake for adults and children](https://www.who.int/publications/i/item/9789241549028)