Wpływ nadmiernego korzystania z mediów na psychikę

Rosnąca popularność smartfonów i mediów społecznościowych sprawiła, że młodzi ludzie coraz trudniej utrzymują uwagę. Z badań przytaczanych przez Instytut Spraw Obywatelskich wynika, że czas skupienia zmniejszył się do około 47 sekund i że sama obecność telefonu przyczynia się do gorszego rozwiązywania problemów i słabszej pamięci roboczej. 

W raporcie NASK zwrócono uwagę, że dziewczęta są bardziej narażone na uzależnienie od smartfona, a 55% uczniów dostrzega potrzebę ograniczenia jego użycia. Ponad trzy godziny dziennie spędzone w sieci to granica, po której ryzyko objawów depresji i lęku u nastolatków zwiększa się dwukrotnie. W dłuższej perspektywie przeciążenie cyfrowe może: 

• obniżać efektywność nauki, 
• utrudniać przełączanie uwagi,
• powodować kłopoty z pamięcią krótkotrwałą.

Emocje i samoocena w cyfrowym świecie

Platformy społecznościowe wykorzystują mechanizmy nagrody, które uwalniają dopaminę i skłaniają do ciągłego sprawdzania reakcji, co sprzyja uzależnieniu. Kiedy posty nie zyskują odzewu, poczucie własnej wartości może spadać. 

Równie niebezpieczne są filtry i nienaturalnie wyidealizowane wizerunki, które kształtują nierealistyczne standardy urody oraz wywołują lęk przed pominięciem (FOMO) i samotność. Raport CBOS pokazuje, że osoby spędzające w mediach społecznościowych trzy godziny lub więcej częściej odczuwają niezadowolenie i publikują treści niezgodne z własnym nastrojem. 

Długotrwałe bombardowanie emocjami innych użytkowników sprzyja porównywaniu się, co potęguje stres i obniża samopoczucie.

Sen i zdrowie psychiczne

Światło niebieskie emitowane przez ekrany i stałe napływanie bodźców zakłóca procesy zasypiania. Badania amerykańskiego departamentu zdrowia wykazały, że aż 95% nastolatków korzysta z mediów społecznościowych, a ci, którzy spędzają przy nich ponad trzy godziny dziennie, są dwukrotnie bardziej narażeni na objawy depresji i lęku. 

Jednocześnie nie można mówić o całkowicie bezpiecznym korzystaniu z tych platform. W raporcie podkreślono, że konieczne są dalsze badania w celu ustalenia warunków ich bezpieczeństwa. Nocne przeglądanie treści sprzyja bezsenności, prowadząc do zmęczenia w ciągu dnia i większej podatności na zaburzenia nastroju.

Relacje społeczne i rozwój młodych osób

Kultura „phubbingu” (ignorowania rozmówcy na rzecz telefonu) osłabia relacje międzyludzkie. Badania wskazują, że czas spędzany z rówieśnikami zmniejszył się o połowę, co utrudnia budowanie empatii i umiejętności społecznych. 

Smartfonowy „multitasking” tylko pozornie zwiększa produktywność. W rzeczywistości powoduje rozproszenie i pogorszenie jakości wykonywanych zadań. Światowa Organizacja Zdrowia ostrzega, że środowiska cyfrowe kształtują zdrowie psychiczne młodych ludzi i wymagają odpowiednich regulacji oraz działań w zakresie edukacji cyfrowej. Bez nich utrwala się tendencja do izolacji, a poczucie więzi zastępują powierzchowne interakcje online.

Ograniczenie negatywnych konsekwencji

Badacze podkreślają, że przeciwdziałanie skutkom przeciążenia cyfrowego wymaga podejścia systemowego. Z raportów WHO wynika, że konieczne są regulacje platform, rozwijanie kompetencji medialnych i inwestycje w zajęcia offline. 

Badanie Harvardu sugeruje, że tygodniowy „detoks” od mediów społecznościowych obniża poziom lęku o 16,1%, a depresji o 24,8%, choć wyniki zależą od indywidualnych uwarunkowań. Eksperci sugerują, że odsuwanie w czasie zakupu pierwszego smartfona sprzyja lepszemu zdrowiu psychicznemu w dorosłości, a działania profilaktyczne nie powinny ograniczać się do skracania czasu ekranowego, lecz obejmować świadome korzystanie z mediów i rozwijanie realnych relacji.