Otyłość i jej wpływ na zdrowie

Światowa Organizacja Zdrowia opisuje otyłość jako przewlekłą, nawracającą chorobę wynikającą z złożonych interakcji czynników genetycznych, neurobiologicznych, behawioralnych i środowiskowych. Rozpoznanie opiera się na pomiarach masy ciała i wzrostu oraz obliczeniu wskaźnika masy ciała (BMI). 

Nadwaga u dorosłych to BMI ≥ 25 kg/m², a otyłość ≥ 30 kg/m². W 2022 r. na świecie żyło około 2,5 miliarda dorosłych z nadwagą, z czego ponad 890 milionów osób miało otyłość, co oznacza, że ponad 43% dorosłych miało nadmierną masę ciała. 

WHO podkreśla, że otyłość jest chorobą przewlekłą wymagającą kompleksowej i długoterminowej opieki.

Mechanizmy patofizjologiczne i zaburzenia metaboliczne

Nadmierna masa ciała prowadzi do: 

• przewlekłego stanu zapalnego, 
• insulinooporności,
• dysfunkcji śródbłonka. 

W przeglądzie literatury dotyczącym zależności pomiędzy otyłością a chorobami sercowo‑naczyniowymi podkreślono, że otyłość aktywuje cytokiny prozapalne, co sprzyja zaburzeniom lipidowym i atherogenezie. 

Nadmierna masa ciała wiąże się również z: 

• zaburzeniami gospodarki węglowodanowej, 
• nadciśnieniem tętniczym, 
• dyslipidemią, 
• miażdżycą, 
• stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi, 
• zwyrodnieniami dużych stawów. 

W polskich wytycznych terapii otyłości podkreślono, że choroba ta zwiększa ryzyko licznych powikłań metabolicznych, a diagnostyka wymaga oceny BMI, obwodu talii oraz profilu lipidowego.

Układ mięśniowo‑szkieletowy

Nadmierna masa ciała obciąża układ ruchu. Otyłość bezpośrednio uszkadza stawy obciążone, zwłaszcza kolana i biodra, poprzez nadmierne obciążenie. W 24,6% przypadków nowego bólu kolana objawy można przypisać nadwadze lub otyłości. 

Osoby z nadwagą mają o 10% wyższe ryzyko bólu kręgosłupa niż osoby o prawidłowej masie ciała, a u osób z otyłością ryzyko to wzrasta do 31%. Ponadto osoby z otyłością są dwa razy bardziej narażone na rozwój dny moczanowej i mogą ją rozwinąć w młodszym wieku. Zwiększone obciążenie stawów wiąże się także z wyższą częstością choroby zwyrodnieniowej, potrzebą endoprotezoplastyki oraz ograniczeniem aktywności fizycznej.

Zdrowie psychiczne i konsekwencje społeczne

Konsekwencje otyłości wykraczają poza wymiar fizyczny. Otyłość podnosi ryzyko przedwczesnego zgonu, a jednocześnie obciąża układ ruchu, prowadząc do degeneracji kości i stawów. 

Występują również skutki psychologiczne i społeczne: osoby z otyłością doświadczają dyskryminacji w relacjach osobistych i zawodowych, częściej cierpią na zaburzenia lękowe i depresyjne, mają obniżoną samoocenę, zaburzenia nastroju oraz trudności w komunikacji interpersonalnej. 

Nadwaga i otyłość u dzieci mogą negatywnie wpływać na samoocenę, poczucie winy i bezradności oraz prowadzić do objawów depresyjnych.